Erzurum ili tarım arazilerinin imara açılması, kentleşmenin ve iklim değişikliğinin doğal afetlere karşı geliştirdiği riskler

Abstract

Bu araştırma, Erzurum kent merkezinde hızlı kentleşme sürecinin tarım arazileri üzerindeki etkilerini zaman ve mekân boyutlarında incelemektedir. Kentin çeperindeki verimli tarım alanlarının yapılaşma baskısı altında amaç dışı kullanımı; gıda güvenliği, biyoçeşitlilik ve ekosistem dengesi açısından kritik riskler doğurmaktadır. Çalışmada, Landsat ve Sentinel uydu görüntülerine dayalı uzaktan algılama teknikleri kullanılarak tarım arazilerinin 1984–2022 yılları arasındaki dönüşümü analiz edilmiş, Google Earth Engine aracılığıyla kentsel morfolojideki değişim timelapse yöntemiyle ortaya konmuştur. Ayrıca yeni gelişme alanları için en uygun bölgeler Weighted Overlay analiziyle belirlenmiştir. Çalışma kapsamında kentsel yayılmanın tarım alanları üzerindeki etkileri mekânsal analizlerle değerlendirilmiş; tarım arazisi kayıplarının sürdürülebilirlik açısından oluşturduğu potansiyel riskler tespit edilmiştir. Buna ek olarak Meteoroloji Müdürlüğünden alınan istasyon verileri ile Erzurum ili ortalama sıcaklık ve yağış haritaları üretilerek iklim değişikliği sürecinde hem tarım alanlarının hem de kentsel dokunun maruz kaldığı iklimsel riskler ortaya çıkarılmış, ilin doğal afetlere karşı dirençliliği değerlendirilmiştir. Araştırmanın sonucunda, sürdürülebilir kentleşme yaklaşımı doğrultusunda Erzurum’a özgü sosyo-ekonomik, çevresel ve mekânsal riskleri dikkate alan mimari tasarım ve planlama politikalarına yönelik öneriler geliştirilmiştir.

This study examines the impacts of rapid urbanization on agricultural lands in the Erzurum city center from a temporal and spatial perspective. The expansion of the city into fertile rural areas and the conversion of these lands for non-agricultural uses pose critical risks to food security, biodiversity, and ecosystem balance. Using remote sensing techniques based on Landsat and Sentinel satellite imagery, the transformation of agricultural lands between 1984 and 2022 was analyzed, and changes in urban morphology were visualized through timelapse analysis with Google Earth Engine. In addition, the most suitable new development areas were identified using the Weighted Overlay method. The study evaluates the effects of urban sprawl on agricultural lands through spatial analyses and identifies the sustainability-related risks associated with the loss of fertile farmland. Furthermore, average temperature and precipitation maps for Erzurum were produced using meteorological station data obtained from the Meteorology Directorate, revealing the climate-related vulnerabilities affecting both agricultural areas and the urban fabric within the context of climate change. The city’s resilience to natural hazards was also assessed. As a result, the research provides planning and architectural policy recommendations tailored to Erzurum, considering socio-economic, environmental, and spatial risks within a sustainable urbanization framework.