Yaşlı Yetişkinlerde İşbirlikli Öğrenme ile E-Sağlık Okuryazarlığını Geliştirme: Deneysel Bir Çalışma Improving E-Health Literacy in Older Adults Through Collaborative Learning: An Experimental Study

Abstract

Sağlığın geliştirilmesi kapsamında değerlendirilen sağlık okuryazarlığı, birey ve toplumun kendi sağlıklarına etkili bir şekilde katılımları açısından oldukça önemli bir yaklaşımdır. Günümüzde teknolojinin gelişmesiyle birlikte sağlık hizmetleri sunumunda e-sağlık hizmetleri de oldukça yaygınlaşmıştır. Sağlık hizmetleri sunumunda e-sağlık hizmetlerinin ve uygulamalarının giderek artmasının birçok avantajının yanında yaşlı bireylerin yeterince faydalanamaması gibi bazı dezavantajları da bulunmaktadır. Çevrimiçi sağlık bilgilerine ulaşmak için gerekli becerilerin genellikle yeterli olmaması nedeniyle yaşlı yetişkinler, çevrimiçi sağlık bilgilerine ulaşmada güçlük çekmektedirler. Bu nedenle yaşlı yetişkinlerin bu zorlukları aşması için e-sağlık okuryazarlığının geliştirilmesi önerilmektedir. Bu proje, yaşlı yetişkinlerin yarı-resmi öğrenme ortamında, işbirlikli öğrenme yöntemi ile e-sağlık okuryazarlığının geliştirilip geliştirilmeyeceğini araştırmayı amaçlamaktadır. Bu proje, Türkiye’deki yaşlı yetişkinlerin işbirlikli öğrenme yöntemi ile e-sağlık okuryazarlığı seviyesinin geliştirilip geliştirilemeyeceğini araştıran ilk çalışmadır. Araştırma, Türkiye’deki yaşlı yetişkinlerin e-sağlık okuryazarlığı seviyesini belirleyerek, işbirlikli öğrenme yönteminin yaşlı yetişkinlerin sağlık seviyesini geliştirilip geliştiremeyeceğini belirleyerek ve dünyada daha önce yapılmış çalışmanın sonuçları doğrulayarak literatüre katkı sağlayacaktır. Bu proje ile hem Üniversitemizin hem de Erzurum Teknik Üniversitesi (ETÜ) "60+ Tazelenme Üniversitesi"nin Türkiye’de ve dünyada bilinirliği ve tanınırlığı artacaktır. Ayrıca yapılacak uygulamada, Sağlık Bakanlığı’nın e-sağlık uygulamaları gösterileceği için bundan sonra Türkiye’de yapılacak çalışmalarda Sağlık Bakanlığı’nın e-sağlık modüllerinin eğitim materyali olarak kullanılması ve projenin sonuçlarının, Sağlık Bakanlığı e-sağlık uygulamalarının dünyada bilinirliği ve tanınırlığının artırılması açısından önemlidir. Bu araştırmanın evrenini, Erzurum Teknik Üniversitesi (ETÜ) "60+ Tazelenme Üniversitesi" programı kapsamındaki kayıtlı 60 yaş ve üzeri bireyler (n=65), örneklemini ise deney grubu için 26, kontrol grubu için 26 olmak üzere toplam 52 kişi oluşturmaktadır. Projede araştırma için Kişisel Bilgi Formu ve E-Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği kullanılacaktır. Projede işbirlikli öğrenme kapsamında 4 haftalık bir uygulama gerçekleştirilecektir. Verilerin analizi SPPS programında yapılacaktır. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistikler sayı, yüzdelikler ve ortalama±standart sapma şeklinde gösterilecektir. Müdahale öncesi ve sonrası verilerdeki değişimler t testleri ile yapılacak, verilerin normal dağılıp dağılmadığına göre parametrik ve/veya non-parametrik testler yapılacaktır. İstatistiksel anlamlılık değeri p<.05 olarak kabul edilecektir. Proje Nisan 2025 ve Kasım 2025 tarihleri arasında gerçekleştirilecektir. Bu projenin gerçekleştirilmesi halinde aşağıdaki yaygın etkiler gerçekleşecektir: • 1 adet uluslararası makale yayınlanarak bilimsel/akademik bir çıktı elde edilecek, • Yaşlı yetişkinlerde e-sağlık okuryazarlığı seviyesi belirlenerek ve e-sağlık okuryazarlığını geliştirmek için işbirlikli öğrenme yönteminin başarılı bir öğrenme yöntemi olduğu gösterilerek literatüre katkı sağlanacak, • Toplumsal bilgilendirme yapılarak sosyal çıktılar elde edilecek ve • Projede, araştırmacı olarak lisans öğrencilerinin görev alması nedeniyle bursiyer olmasalar da 3 lisans öğrencisinin araştırmacı olarak yetiştirilmesine katkı sağlanmış olacaktır. Ayrıca projenin başarıyla sonuçlanması ile bu projeden elde edilecek çıktılar, sağlık okuryazarlığı, sağlıklı yaşam davranışı ve sağlığın geliştirilmesi için yapılacak projelere temel oluşturacaktır.

Health literacy is an approach that is evaluated within the scope of health promotion and is very important in terms of effective participation of individuals and society in their own health. Today, with the development of technology, e-health services have also become quite widespread in the provision of health services. In addition to the many advantages of the increasing use of e-health services and applications in the provision of health services, there are also some disadvantages such as the inability of elderly individuals to benefit sufficiently. Older adults have difficulty in accessing online health information due to the fact that the skills required to access online health information are generally not sufficient. Therefore, it is recommended that e-health literacy be developed in order for older adults to overcome these difficulties. This project aims to investigate whether e-health literacy can be developed in semi-formal learning environments of older adults through collaborative learning. This project is the first study to investigate whether the e-health literacy level of older adults in Turkey can be improved with the collaborative learning method. The study will contribute to the literature by determining the e-health literacy level of older adults in Turkey, determining whether the collaborative learning method can improve the health level of older adults, and confirming the results of the previous study conducted in the world. With this project, the recognition and awareness of both our University and Erzurum Technical University (ETU) "60+ Refreshing University" in Turkey and the world will increase. In addition, since the e-health applications of the Ministry of Health will be demonstrated in the application to be made, it is important to use the e-health modules of the Ministry of Health as educational materials in the studies to be conducted in Turkey from now on and the results of the project will increase the awareness and awareness of the e-health applications of the Ministry of Health in the world. The specific aim of the research is to develop a valid and reliable e-Health Modules Awareness and Application Skills Scale. The universe of this research consists of individuals aged 60 and over (n=65) registered within the scope of Erzurum Technical University (ETU) "60+ Refreshing University" program, and the sample consists of 52 people in total, 26 for the experimental group and 26 for the control group. Personal Information Form, E-Health Literacy Scale and e-Health Modules Awareness and Application Skills Scale prepared by the researchers will be used for the research in the project. A 4-week application will be carried out within the scope of collaborative learning in the project. Data analysis will be done in the SPPS program. Descriptive statistics will be shown as number, percentages and mean±standard deviation in the analysis of the data. Changes in the data before and after the intervention will be done with t tests, and parametric and/or non-parametric tests will be done according to whether the data is normally distributed or not. Statistical significance will be accepted as p<.05. The project will be carried out between April 2025 and November 2025. If this project is implemented, the following widespread effects will occur: • 1 international article will be published and a scientific/academic output will be obtained, • The level of e-health literacy in older adults will be determined and the collaborative learning method will be shown to be a successful learning method to improve e-health literacy, thus contributing to the literature, • Social outcomes will be achieved by informing the public, and • Since undergraduate students will be working as researchers in the project, it will contribute to the training of 3 undergraduate students as researchers, even if they are not scholarship holders. In addition, with the successful completion of the project, the outputs to be obtained from this project will form the basis for projects to be carried out for health literacy, healthy living behavior and health development.