Rosa damascena Mill. Tomurcuğunun Esansiyal Yağının GC-FID ve GC-MS ile Kimyasal Bileşenlerinin Tayini ve Ev Sineği (Musca domestica L.)’ne Karşı Larvasidal ve Fumigant Etkisi

Abstract

İnsan ve hayvanların yaşadığı hemen hemen her yerde yaşayabilen ev sineği (Musca domestica L.) tifo, dizanteri, kuş gribi, şarbon gibi 100’den fazla hastalığı taşıyabilen vektör canlıdır. Çok hızlı adaptasyon ve üreme yeteneğine sahip olmalarından dolayı günümüzde kullanılan sentetik kimyasal içerikli insektisit ilaçlarında kullanılan doz her geçen gün artmaktadır. Kullanılan sentetik kimyasal içerikli insektisit ilaçlar doğada bozunmadığından insan, hayvan ve bitkilerin yapılarına geçebilmekte ve hastalık yapma ihtimalini arttırarak insan ve hayvan sağlığını bozmakta, doğaya devamlı zarar vermekte ve ülkelerinde ciddi kayıplarına yol açmaktadır. Bundan dolayı günümüzde sürdürülebilir bir doğa dengesinin sağlanması ve vektör canlıların taşıdığı hastalıkların azalması için vektör canlılarla mücadelesinde sentetik kimyasal içerikli insektisit ilaçların yerine ekolojik döngüyü bozmayan bitkisel kaynaklı esansiyal yağlar veya ekstraktlar ile mücadele edilmesi önemli bir hale gelmektedir. Uçucu yağlar, içerisinde barındırdığı kimyasal bileşikler sayesinde birçok farklı etkiye sahip olabilmektedir. Türkiye’de Isparta gülü olarak bilinen Rosa damascena Mill.’nin rahatlatıcı etkisinin olduğu, yaraların iyileştirildiği, psikiyatrik ve nörolojik tedavilerde ve dezenfektan olarak kullanıldığı bilinmektedir. R. damascena uçucu yağ içerik analizinde genel olarak majör bileşiğin citronellol olduğu bildirilmiştir. Citronellol ile yapılan böcek deneylerinde citronellol etkili bir doğal insektisit olabilme potansiyeline sahip olmasından dolayı R. damascena türünün ev sineklerine karşı potansiyel doğal bir insektisit olma özelliği bulunmaktadır. Uçucu yağlar bitkinin yetiştiği lokalite, bitkinin lokasyonunda bulunan böcek türleri, izole edilme metodu gibi birçok etkenden etkilenmekte olup içeriğindeki majör bileşiklerde ya da majör bileşiklerin oranlarında değişiklik gözlenebilmektedir. Bundan dolayı, bu projede R. damascena tomurcuğunun, GC-FID ve GC-MS ile içerik analizinin yapılarak içeriğindeki kimyasal bileşikleri araştırılacaktır. Ayrıca potansiyel doğal bir insektisit olma özelliği kullanılarak ev sineğinin larvalarına karşı larvasidal ve erginlerine karşı fumigant etkisi araştırılacaktır. R. damascena türünün M. domestica üzerinde hiç çalışma olmamasından dolayı bu araştırma projeye birçok açıdan özgünlük sağlamakta olup uzun vadede ülke ekonomisine katkı sağlayabilecek doğal insektisit ilaç olma potansiyeline sahiptir.