Selâhaddîn Eyyûbî’nin Fâtımîlerle İmtihanı: Komplolar ve İsyanlar

Abstract

Selâhaddîn Eyyûbî, Haçlılarla olduğu kadar Fâtımîlerle de mücadele etmiş ve Sünnî İslâm’ı Mısır’da hâkim kılmaya çalışmıştır. Fâtımî vezirliğine getirildiği günden itibaren gerekli altyapıyı hazırlayarak tedrîcen Fâtımîlerin gücünü kıran Selâhaddîn, 564 (1169) yılında karşılaştığı ilk tehlikeli komployu bertaraf ederek daha da güçlenmiş ve 7 Muharrem 567 (10 Eylül 1171) tarihinde Mısır’da Abbâsîler adına hutbe okutarak Fâtımî Devleti’ne son vermiştir. Abbâsîler adına okunan hutbeye o an için herhangi bir tepki oluşmamış; bu hadiseden birkaç gün sonra da son Fâtımî Halifesi el-Âdid ölmüştür. Ancak 569 (1174) yılına gelindiğinde devleti tekrar kurmak için başarısız bir isyan başlatacak olan Fâtımî taraftarları, bunu 584 (1188-1189) yılında tekrar deneyeceklerdir. 569’daki (1174) isyan, daha önce tecrübe edilen bir kurgudan hareketle Haçlı yardımı alınarak gerçekleştirilmek istenirken; Haçlı tehlikesi bulunmayan ikinci isyana ise kimse iltifat etmemiştir. İlk isyanda soğukkanlı davranan ve isyanın elebaşılarını ortadan kaldıran Selâhaddîn, ikincisinde ise Mısır halkının kendisine olan bağlılığını görerek rahat bir nefes almıştır. İki isyan arasında özellikle Yukarı Mısır merkezli bazı küçük çaplı ayaklanmalar yaşanmışsa da otoritesini tesis eden Selâhaddîn, olaylara hâkim olmakta zorlanmamıştır. Bu makalede Fâtımî taraftarlarının başlattıkları isyanların sebepleri, aktörleri ve sonuçları ile Selâhaddîn Eyyûbî’nin bu başkaldırılar karşısında verdiği mücadeleler ele alınacaktır.