Kemal Bilbaşar’ın Cemo ve Memo Romanlarında Toplumsal Cinsiyet Yansımaları

Abstract

Türk edebiyatının toplumcu gerçekçi yazarlarından Kemal Bilbaşar, yazındünyasına hikâye türü ile adım atar. 1941 yılında Etrafımızdaki Duvar adlıeseriyle roman türündeki ilk eserini verir; onu kitap, ikisi tefrika olmak üzeretoplamda on iki roman kaleme alır. İlk iki romanında bireysel konuları işlese dedaha sonraki romanlarında toplumsal konulara yönelir. Bilbaşar’a esas ününükazandıran ve 1967 Türk Dil Kurumu Roman Ödülü’nü almasını sağlayan eseri,1966 yılında yayımlanan Cemo adlı romanı olur. Cemo’nun ilgiyle karşılanmasıüzerine yazar, 1969 yılında Cemo’nun devamı niteliğinde Memo romanınıkaleme alır. İnceleyeceğimiz bu iki roman Cumhuriyet’in kuruluş yılları DoğuAnadolu’sunu tarihî gerçekliklere dayandırarak anlatır. Söz konusu döneminve coğrafyanın toprak reformu öncesindeki durumu, ağalık sisteminin zorbalıkları,köylünün ağaya kulluğu bu romanlarda Cemo-Memo-Senem arasındakiaşkın atmosferinde anlatılır. Yazar, dönemin Doğu Anadolu’sunun sosyal, siyasalve kültürel havasını Tunceli ili temsilinde ve Cemo, Memo, Senem kişileriniodağa alarak verirken, o tarihlerde o bölgede yaşayan halkın kadına bakışaçısını da doğrudan yansıtır. Bununla birlikte, toplumsal cinsiyet eşitsizliğinoktasında, kadının pozisyonuna dair eleştirel bir tavır sergiler. Bu çalışmadaCemo ve Memo adlı romanlarda kadının konumu toplumsal cinsiyet eşitsizliğidikkatiyle incelenecek ve Bilbaşar’ın bu konudaki tavrı ele alınacaktır.