Temettuat Kayıtlarına Göre Erzurum Ova Köylerinin Sosyal ve İktisadi Durumu

Abstract

Osmanlı Devleti'nde idarî, askerî ve malî değişikliklerin miladı olarak kabul edilen Tanzimat Fermanı'nın getirmiş olduğu 'herkesin gelirine göre adil vergi verme' ilkesi kısa bir süre sonra Anadolu ve Rumeli'nin değişik bölgelerinde tatbik edilmeye çalışılmış ve temettü vergisi adıyla yeni bir malî çalışma başlatılmıştır. Özellikle 1828-29 Osmanlı-Rus harbinden sonra işgale uğrayan Erzurum ve çevresi bilhassa ekonomik ve malî gelirler konusunda büyük bir kayba uğramış ve politik geleceği ise büyük bir tehlike altına girmiştir. Bu açıdan gerek savaş sonrası sosyo-ekonomik gelirlerin yeniden tespit edilmesi ve gerekse Tanzimat'tan sonra bölgede uygulamaya konulan yeni malî politikalar çerçevesinde temettuat yazımlarına önemli görevler düşmekteydi. Diğer yandan 115 adet köy ve yaklaşık 963 sayfalık temettuat kataloğuna sahip olan Erzurum Ova köyleri, Anadolu ve Rumeli kazaları içerisinde en geniş temettuat yazımlarından birini ihtiva etmektedir. Defterlerin tamamına yakını Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğüne bağlı Osmanlı Arşivi ML.VRD.TMT.d. kataloğ fonu içerisinde yer alıp bazı köylerde ise Müslüman ve gayrimüslim nüfus adına iki farklı defter hazırlanmıştır. Bu defterlerden yola çıkarak Erzurum Ovası ile ilgili yaptığımız çalışmada, bölgenin öncelikle emlak, arazi, hayvan ve meslek gibi gelirleri teker teker ele alınmış ardından tüm hanelere ait gelirler tespit edilerek genel değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Özellikle üçüncü bölümde Erzurum Ovası'nda yaşayan nüfusun din, etnik köken, lakap ve isim gibi soyolojik durumlar ya da toplumsal yapıya ait hususiyetleri ele alınmış bunun dışında tarla, çayır, bostan ve değirmen gibi taşınmaz mallar hakkında geniş bilgilere yer verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Erzurum ova köyleri, Temettuat Defterleri, 19. yüzyıl, demografik yapı, sosyal ve iktisadî yapı

The principle of 'paying fair tax according to everyone's income' introduced by the Tanzimat Edict, which was accepted as the milestone of administrative, military and financial changes in the Ottoman Empire, was tried to be applied in different regions of Anatolia and Rumelia after a short time and a new financial tax was called dividend tax work has begun. Erzurum and its surroundings, which were invaded especially after the Ottoman-Russian war of 1828-29, suffered a great loss especially in terms of economic and financial income and its political future was under great danger. In this respect, both the redetermination of socio-economic incomes after the war and the new financial policies implemented in the region after the Tanzimat period, dividend writing had important duties. On the other hand, 115 villages and Erzurum Ova villages, which have approximately 963 pages of temettuat catalog, contain one of the widest temettuat writings among the Anatolian and Rumeli districts. Almost all of the books are Ottoman Archive ML.VRD.TMT.d. Two different books were prepared for the Muslim and non-Muslim populations in some villages, which are included in the catalog fund. Based on these books, in our study on Erzurum Plain, first of all the incomes of the region such as real estate, land, animals and professions were considered one by one, then the incomes of all households were determined and subjected to general evaluation. Especially in the third chapter, sociological issues such as religion, ethnicity, nickname and name of the population living in the Erzurum Plain are discussed, and extensive information is given about immovable properties such as fields, meadows, gardens and mills. Key Words: The Erzurum plain villages, Temettuat record, 19th century, demographic structure, social and economic structure