Asrî Kaynaklarda Moğolların Devlet Teşkilatı ve Sosyo-Kültürel Yapısı (1206-1294)

Abstract

Orta Çağ'ın tarihî seyrinde son derece önemli bir yere sahip olan Moğollar, devlet yapıları ve savaşçı kimlikleri sayesinde tarihin gördüğü çok geniş sınırlara ulaşan devletlerden biri olmuştur. Hızlı bir yükseliş ve yayılmanın ardından Moğollar, ulaştıkları sınırlarda çeşitli milletlerle gerek mücadele gerekse siyaset noktasında ilişkiler geliştirmeye başlamışlar; bu da Moğollara dair bilgi veren kaynakların daha da çeşitlenmesine neden olmuştur. Kaynakların tamamının gerçek bilgiler ulaştırdığını iddia etmek mümkün değildir; ancak bir yabancının gözünden ilgi çekici hususların kayda geçirildiği de muhakkaktır. Temel mesele, Moğolları kayda geçirenlerin bunu yaparken ne ölçüde önyargılı davrandıkları ya da davranmadıklarıdır. Zira yazar, kendi değer yargıları çerçevesinde bozkırlı bir kavmi, ya tamamen medeniyetten yoksun gösterebilmekte ya da medeni ölçülere sığan bazı hususların pratiğini kendince ilkel bulabilmektedir. Tüm bu handikapları bir kenara bırakıp akla uygunluğu da göz önünde bulundurarak kullandığımız dönem kaynakları, Moğolların dünyasına dair zengin malumat barındırmaktadır. Moğolların klasik dönemiyle (1206-1294) sınırlı tuttuğumuz çalışmada Katolik misyonerlerin, bölgede yaşayan Ermeni ve Süryanilerin, Çinli elçilerin ve İslam kaynaklarının kayıtlarına başvurulmuş; bu kaynaklar araştırma eserlerle desteklenmiş ve Moğolların devlet teşkilatı, sosyal ve kültürel hayatları incelenmiştir.Having a significant place in the historical course of the Middle Ages, the Mongols became one of the states that reached the broadest borders that history has ever seen, thanks to their state structure and war like features. After a rapid rise and spread, the Mongols started to develop relations with various nations, both in terms of struggle and politics; This has led to further diversifying the sources giving information about the Mongols. It is impossible to claim that all the sources provide accurate information, but it is also certain that points of interest have been recorded through the eyes of strangers. The main issue is the extent to which those who recorded the Mongols acted or did not behave prejudicially in doing this. Because the author, within the framework of his own value judgments, can either show a steppe tribe completely devoid of civilization or find the practice of some issues that fit within civilized standards primitive in his own way. The sources of the period we used, leaving all these handicaps aside and considering the reasonableness, contain rich information about the world of the Mongols. In the study, which we limited to the classical period of the Mongols (1206-1294), the records of Catholic missionaries, Armenians and Assyrians living in the region, Chinese ambassadors, and Islamic sources were consulted; Research works supported these resources, and the state organization, social and cultural life of the Mongols were examined.