Trafik ve Ortam Gürültüsü Kaynaklı Titreşimlerin Erzurum Yakutiye Medresesi ve Lala Mustafa Paşa Camii Üzerindeki Etkilerinin İncelenmesi

Abstract

Proje kapsamında gerçekleştirilen çalışmaların amacı trafik kaynaklı yer titreşimlerinin ve yüksek şiddetli sesin günümüz koşullarında şehir merkezinde kalmış tarihi yığma yapılar üzerindeki etkilerinin araştırılmasıdır. Çalışma kapsamında Erzurum il merkezinde bulunan 14. yüzyıl başında inşa edilmiş olan Yakutiye Medresesi ile 16. yüzyıl ortasına tarihlenen Lala Mustafa Paşa Camii ele alınmıştır. Araştırma süresince öncelikle yapılar hakkında teknik bilgi toplanmış, SAP2000 ve ANSYS yazılımları kullanılarak yapıların matematik modelleri oluşturulmuştur. Kurgulanan modeller gerçekleştirilen operasyonel modal analiz çalışmaları ile doğrulanmaya çalışılmış ve analizlere esas en güvenilir modeller elde edilmiştir. Mevcut standart ve literatürde önerilen yöntemler dahilinde her iki yapı üzerinde zemin titreşimi ve ses şiddeti ölçümleri yapılmıştır. Başlangıç ölçümleri ve yapıların kullanım durumları; trafik titreşimi etkilerinin Lala Mustafa Paşa Camii’ nde, yüksek şiddetli ses etkilerinin de Yakutiye Medresesi üzerinde yoğunlaşılarak incelenmesi gerektiğini göstermiştir. Yapılan çalışmalar 15 Temmuz 2016’ daki darbe girişimi ile ciddi anlamda sekteye uğramış olsa da; elde edilen bulgular trafik kaynaklı titreşimlerin her iki tarihi yapı için de yabancı ülke normları dahilinde yapısal hasar oluşturmayacak seviyede olduğunu göstermiştir. Bununla birlikte; özellikle Yakutiye Medresesi üzerinde yapılan çalışmalar yapının sürekli kullanım süresince maruz kaldığı ses şiddetinin izin verilen ulusal norm limitinin üstünde olduğunu göstermiştir. Devamında; Yakutiye Medresesi yapı modeli üzerinde gerçekleştirilen akustik analizlerden doğrudan anlamlı sonuçlar elde edilememiştir. Çalışmanın farklı bir yöntemle devam ettirilmesi hususunda yeni bir yol haritası çizilmiş ve ses ölçümleri ivme-zaman kayıtlarına dönüştürülerek elde edilen veri üzerinden spektral analizler yapılmıştır. Analiz sonucunda elde edilen maksimum tanecik hızı değerinin tarihi yapılar için hasar sınır değeri olarak kabul edilen değerden küçük; ancak değere nispeten yakın olduğu belirlenmiştir. Proje sonucunda trafik kaynaklı titreşim etkilerine dair ulusal bir normun oluşturulması gerektiği, Yakutiye Medresesi önündeki 15 Temmuz Milli Mücadele ve Demokrasi Meydanı’nda yüksek şiddetli ses oluşturabilecek etkinliklere müsaade edilmemesi gerektiği ve tarihi yapıların komşu olduğu caddelerde trafik yoğunluğunun azaltılması yönünde çalışmaların yapılması gerektiğine dair öneriler ortaya konmuştur.