Ahmet Haşim’in Frankfurt Seyahatnamesi’nde İçe Yolcululuk

Abstract

Bu çalışmada, Ahmet Haşim’in Frankfurt Seyahatnamesi adlı kitabı gezi edebiyatı dâhilinde değerlendirilecektir. Eser üzerine yayımlandığı dönemden itibaren birçok yazı kaleme alınmıştır. Bu yazılarda ortak olan husus ise türü itibarıyla dış dünyaya dair gözlemlerin ağırlıklı olması beklenen bu seyahatname metninin daha çok şairin iç dünyasına doğru yapılan bir yolculuğu anlattığı şeklindedir. Seyahatname metinleri için seyyahın görme ve duyma organları aracılığıyla görüp duyduklarını okuyucularına yeniden sunması denilebilir. Bir diğer ifadeyle görülenin bakılana, bakılanın gösterilmek ya da anlatılmak istenene ve anlatılanın okuyucu tarafından alımlanmasına uzanan bir yolculuktan bahsedebiliriz. Bu aktarım ve yenidensunum işlemleri bize seyyahın baktıkları kadar kendisi hakkındada birçok yorum imkânı sunar. Seyyah şaşacağı, hayret edeceği şeyler bulma amacıyla yola çıkar. Neye şaşacağı ise tamamen bakan kişiyle alakalıdır. Bu çalışmada bakış eylemiyle ve tasvir etmeyle oldukça ilintili olan seyahatname türünün sanatkârane bir örneği olan Frankfurt Seyahatnamesi; bakış, harikuladelik, ötekiye ve içe bakış başlıkları altında değerlendirilmiştir. Bakma eylemi üzerine kuramsal bir çerçeve çizildikten sonra, Ahmet Haşim’e göre harikuladenin tanımı ve gitmiş olduğu yeni coğrafyada kendisine harikulade gelen ve gelmeyenler üzerinde durulmuştur. Seyyahın dış dünyada odaklandıklarını onun arzularının ve yoksunluklarının yansıtıldığı bir ayna olarak yorumladıktan sonra seyyahın fiziki âlemde gerçekleştirmiş olduğu yolculuğa paralel olarak kendi içine de yönelmesi bir içe bakış imkânı olarak değerlendirilmiştir.