Yusuf U Züleyha Hikâyelerinde “Yol” Alegorisi ve Arketipal Sembolizm

Abstract

Kaynağını Jung’un “kollektif bilinçdışı” kuramından alan ve esermerkezli bir inceleme yöntemi olan arketipal eleştiri, tüm insanlığın ortakgeçmişinden gelen birikimi hedef almaktadır. İnsanlığın ortak kültürüfertlerin bilinçdışında, örtük ve potansiyel bilgi seviyesinde mevcuttur.Söz konusu kültürel arkaplan, dinler tarihi, mitoloji, medeniyetler tarihigibi zengin bir ilişkiler ağından beslenir. Bu derin kültürel alt yapı, biredebi eserde semboller ve alegorinin diliyle açığa çıkar. Bilhassa Yusufkıssası gibi Kitab-ı Mukaddes ve Kur’an-ı Kerim’de geniş yer bulan birhikâyenin edebi metne dönüşmesi ile zengin bir derin yapıyı daberaberinde taşıdığı muhakkaktır. Bu tarz metinlerde yüzeyde anlatılanesas hikâyenin derin katmanları arketipal örüntü yoluyla başka hikâyeanlatır. Semboller diliyle kurgulanan bu derin hikâye, Campbell’in Jungve Eliade’dan beslenerek oluşturduğu “Kahramanın Yolculuğu”anlatısıdır.Jung, kişinin bireyleşme sürecinde kendi varoluşunun temelkaynağı olan merkeze doğru bir yolculuğun varlığından bahseder. Buyolculuk çağrısı bireye self/ özbenlik arketipinin sembolleriyle ulaşır.Campbell da buradan hareketle edebi eserlerin derin okumalarında“arayan insan” tipolojisini çıkarır. Söz konusu yol izleği sadece hedefmetin için değil belki eserle bütünleşen “okur”un da öz değerleriniarayışına ışık tutmaktadır.Bu çalışmada Jung, Eliade ve Cambell gibi teorisyenleringeliştirdiği kuramlar ışığında Yusuf u Züleyha kıssası derin okumaylayorumlanacaktır. Çalışma, hikâyede dışsal yolculuğa paralel giden içselyolculukların anlam katmanlarını açığa çıkarmayı; arketipal örüntüyüçözümlemeyi amaçlamaktadır.