Eski Uygurca Tıp Metinlerine İlişkin Birkaç Fragman

Abstract

Eski Uygurca esasen tercüme bir dinî edebiyat temelinde oluşmuştur. Bunun yanında din dışı olarak adlandırılan metin ve metin parçaları da mevcuttur. Bu metin ve metin parçalarını mektuplar, hukuki belgeler, kutlama, takvim ve tıp metinleri oluşturmaktadır. Bunlar arasında önemli bir yere sahip olan tıp metinleri halk tıbbı, Süryani, Hint ve Çin tıbbı gelenekleri üzerine inşa edilmiştir. Bu metinlerde bitki, hayvan ve maden adlarıyla birlikte bunlardan üretilen droglara, muhtelif hastalıklara, ağrılara, sağaltım metotlarına, tıbbi reçete ve müdahalelere yer verilir. Eski Uygurca tıp metinleri üzerine yapılan ilk çalışmaları metin neşirleri oluşturmaktadır. Bunu ise bitki adları, ilaç terkipleri ve benzeri konuları ihtiva eden leksik çalışmalar izlemiştir. Bunların yanında tıp tarihi alanında yapılan incelemelerle de bu metinlerin Orta Asya Türk tıbbındaki gelişimi incelenmiştir. Bugün gelinen noktada Eski Uygurca tıp metinlerinin büyük oranda neşirlerinin yapıldığı, leksik ve tıp tarihi açısından incelendiği belirtilmelidir. Bu yazı da Eski Uygurca tıp konulu şimdiye değin neşredilmemiş dört fragmanın neşrini konu almaktadır. Bu fragmanlar bugün Berlin Turfan Koleksiyonu’nda Mainz 353 (T II D 177-1), U 116 (T II K x 12), U 238 (T II D 177; Glas: T II D 177 g) ve U 239 (T II D 177; Glas: T II D 177 X) arşiv numaralarıyla saklanmaktadır. Bu çalışmada yukarıda bahsi geçen dört fragmanın yazı çevirimi, harf çevirisi, Türkiye Türkçesine aktarımı, açıklamaları ve sözlüğü sunulmuştur.