Tümeller Sorunu'nun Uğrağı - Duns Scotus

Abstract

Duns Scotus'un evrenseller konusundaki görüşü nominalist yaklaşıma yakın olsa da, tam anlamıyla nominalizm olarak sınıflandırılamaz. Onun görüşleri, \"bağımsız gerçeklik\" (realism) ile \"sadece zihinde var olanlar\" (nominalism) arasında bir orta yol arayışını yansıtır. On üçüncü ve on dördüncü yüzyılların kavşağında yer alan Duns Scotus çağdaşlarının ve seleflerinin eleştirileri, yaygın olarak kabul edilen metafizik ilkelerin reddini içermiyordu. On üçüncü yüzyılda ortaçağa dönüp baktığımızda, Duns Scotus’un sisteminde St. Thomas çağı ile Ockham çağı arasındaki iki yüzyıl arasında bir köprü görme eğiliminde olabiliriz; ama Ockham’ın kendisi kesinlikle Duns Scotus’ta akraba bir ruh görmedi ve Scotus’un felsefesi daha radikal bir eleştirinin yolunu hazırlamış olsa bile, onun sistemi ortaçağın büyük spekülatif sentezlerinin sonuncusu olarak görülmelidir. Scotus’un rasyonel psikoloji, doğal teoloji ve etik alanındaki görüşlerinden emin bir şekilde, Ockhamist metafizik eleştirisini ve ahlak yasasının doğasına ilişkin tuhaf Ockhamist görüş; Scotus’un felsefesini herhangi bir referansa başvurmadan kendi içinde ele alır. Duns Scotus, evrensellerin gerçek varlıklar olarak değil, yalnızca zihindeki kavramlar olarak var olduğunu savunmuştur. Bu anlamda, evrensellerin gerçekten var olmadığını, sadece dilde veya zihindeki genellemeler olarak var olduklarını ileri sürmüştür. Bununla birlikte, Duns Scotus'un görüşü, evrensellerin tamamen yok sayılması anlamına gelmez. Ona göre, evrenseller zihinde gerçek birer kavram olarak var olsalar da, bu kavramlar bireylerde veya nesnelerde bulunan özelliklerin genellemeleridir. Yani, evrenseller zihinsel varlıklar olarak kabul edilir, ancak bunlar nesnelerin doğasından bağımsızdır. Duns Scotus'un evrenseller üzerine olan yaklaşımı, bireysel varlıkların önceliğini vurgular. Ona göre, evrenselleri oluşturan temel birimler bireylerdir ve genel kavramlar bu bireylerin niteliklerinin zihinsel özetleridir. Duns Scotus'un evrenseller konusundaki bu görüşleri, Orta Çağ felsefesi içinde nominalizmin (özellikle William of Ockham'ın nominalizmi gibi) gelişimine katkıda bulunmuş ve sonrasında modern felsefenin yönelimlerini etkilemiştir.