Yaşlılarda Tat Duyusunun Beslenme Durumu, Yaşam Kalitesi ve Besin Seçimi Üzerine Etkisi

Abstract

Amaç: Bu çalışma yaşlı bireylerde meydana gelen tat duyusu değişikliklerinin beslenme durumu, yaşam kalitesi ve besin seçimine etkisinin incelenmesi amacıyla yapılmıştır. Yöntem: Tanımlayıcı ve kesitsel tipte yapılan bu çalışma Erzurum Palandöken ilçesinde, Ocak-Kasım 2024 tarihlerinde yürütülmüştür. Çalışmanın evrenini Erzurum, Palandöken ilçesinde ikamet eden 65 yaş üstü yaşlı bireyler oluşturmuştur. Örneklem büyüklüğünün hesaplanmasında güç analizi yapılarak %0,05 anlamlılık, %95 güven aralığında büyük etki büyüklüğü (d=0,5) referans alınarak 44 kişi alınması durumunda %80 güce ulaşılacağı belirlenmiştir. Veriler; Sosyo-Demografik Özellikler Bilgi Formu, SF-36 Yaşam Kalitesi Ölçeği, Besin Seçimi Testi ve Tat Algılama Testleri kullanılarak toplanmıştır. Veriler SPSS 22.0 programı ile analiz edilmiş olup, verilerin değerlendirilmesinde tanımlayıcı istatistikler, parametrik ve nonparametrik testler yapılmıştır. Bulgular: Kronik hastalığı olmayan ve sigara kullanmayan bireylerde tat algılarının istatistiksel olarak anlamlı şekilde daha yüksek olduğu belirlenmiştir (p<0.05). Ayrıca, tatlı tat algısının duyusal çekicilik ve ağırlık kontrolü; ekşi tat algısının sağlık, duyusal çekicilik, ağırlık kontrolü ve etik kaygı; tuzlu tat algısının duyusal çekicilik ve ağırlık kontrolü; acı tat algısının ise sağlık ve ağırlık kontrolü gibi besin seçimi alt boyutlarıyla pozitif yönde ilişkili olduğu bulunmuştur (p<0.05). Tat algılarının fiziksel fonksiyon, enerji ve genel sağlık gibi yaşam kalitesi alt boyutlarını olumlu etkilediği görülmüştür. Sonuç: Yaşlı bireyler de tat duygusunun beslenme tercihleri ve yaşam kalitesi üzerindeki etkisini ortaya koyarak, tat algısının desteklenmesinin yaşlılarda sağlık ve yaşam kalitesini artırmada önemli bir rol oynayabileceğini göstermektedir. Anahtar Kelimeler: Beslenme durumu, Tat duygusu, Yaşam kalitesi, YaşlılıkAim: This study was conducted to investigate the effects of taste changes in elderly individuals on nutritional status, quality of life and food selection. Methods: This descriptive and cross-sectional study was conducted in Erzurum Palandöken district between January and October 2024. The universe of the study consisted of elderly individuals over the age of 65 residing in Erzurum Palandöken district. In calculating the sample size, power analysis was performed and it was determined that 80% power would be achieved if 44 people were included, taking 0,05% significance and large effect size (d=0,5) at 95% confidence interval as reference. Data were collected using the Socio-Demographic Characteristics Information Form, SF-36 Quality of Life Scale, Food Choice Test and Taste Perception Tests. Data were analyzed with SPSS 22.0 program and descriptive statistics, parametric and nonparametric tests were used in the evaluation of the data. Results: It was determined that taste perceptions were statistically significantly higher in individuals without chronic diseases and non-smokers (p<0,05). In addition, it was found that sweet taste perception was positively related to sensory appeal and weight control; sour taste perception was positively related to health, sensory appeal, weight control and ethical concerns; salty taste perception was positively related to sensory appeal and weight control; and bitter taste perception was positively related to food choice sub-dimensions such as health and weight control (p<0,05). It was observed that taste perceptions positively affected quality of life sub-dimensions such as physical function, energy and general health. Conclusion: By revealing the effect of the sense of taste on nutritional preferences and quality of life in elderly individuals, it shows that supporting taste perception can play an important role in improving health and quality of life in the elderly. Keywords: Elderly, Nutritional status, Quality of life, Sense of taste