Türkiye'nin 2030 Emisyon Azaltım Hedefleri Kapsamında Taşıt Dönüşüm Senaryolarının IPCC Metodolojisi ile Değerlendirilmesi

Abstract

Bu çalışma, Türkiye'nin 2030 yılı emisyon azaltım hedefleri kapsamında karayolu taşımacılığından kaynaklanan taşıt emisyonlarını değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Çalışma, özellikle binek araçlara odaklanarak Hükûmetlerarası İklim Değişikliği Paneli'nin (IPCC) tanımladığı Tier 1 ve Tier 2 metodolojilerini karşılaştırmalı olarak uygulamıştır. İlk aşamada, tüm karayolu taşıtlarına ilişkin 2024 yılı sera gazı emisyonları IPCC Tier 1 metodolojisi ile hesaplanmış, ikinci aşamada ise sadece otomobillere odaklanılarak Tier 2 analizi gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın ikinci aşamasında, Türkiye'nin 2030 yılına yönelik üç farklı taşıt dönüşüm senaryosu oluşturulmuştur. Bunlar arasında senaryo-1 mevcut elektrikli otomobil oranın 2030'a kadar devam etmesini, senaryo-2 2030 yılı için %35 elektrikli otomobil olma hedefini, senaryo-3 ise 2030 yılı için 2,5 milyon elektrikli otomobil olma hedefini ele almıştır. 2030 yılı için toplam otomobil sayısının tahmin edilmesinde polinomial regresyon modeli kullanılmıştır. Bu model ile her bir il için yaklaşık %98 üzerinde doğruluk elde edilmiştir. Bu doğrultuda senaryo-1, ulusal otomobil emisyonlarında %15,01'lik bir artış öngörmüştür. Senaryo-2 ise ulusal emisyonlarda %24,42'lik net bir azalış sağlamıştır. Senaryo-3, ulusal emisyonlarda sadece %0,73'lük bir artış göstererek emisyonları neredeyse stabilize etmiştir. Her aşamada elde edilen veriler illere, yüz ölçümlerine ve kişi başına göre coğrafi olarak haritalandırılarak mekânsal emisyon dağılımları incelenmiştir. Tez, elektrikli araçların emisyon azaltımında belirleyici bir rol oynadığını ve bölgesel dinamiklerin ulusal politikaların başarısında kritik öneme sahip olduğunu vurgulamaktadır.This study aims to assess vehicle emissions from road transport within the scope of Turkey's 2030 emission reduction targets. Focusing particularly on passenger cars, the study has applied the Tier 1 and Tier 2 methodologies defined by the Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) in a comparative manner. In the first phase, greenhouse gas emissions for all road vehicles in 2024 were calculated using the IPCC Tier 1 methodology; in the second phase, a Tier 2 analysis was conducted focusing solely on passenger cars. In the second phase of the study, three different vehicle transition scenarios were developed for Turkey's 2030 targets. These include Scenario-1, which assumes the current electric vehicle ratio will continue until 2030; Scenario-2, which targets a 35% electric vehicle ratio by 2030; and Scenario-3, which targets 2.5 million electric vehicles by 2030. A polynomial regression model was used to estimate the total number of vehicles in 2030. This model achieved approximately 98% accuracy for each province. Accordingly, Scenario-1 projected a 15.01% increase in national vehicle emissions. Scenario-2, on the other hand, achieved a net 24.42% reduction in national emissions. Scenario-3 showed only a 0.73% increase in national emissions, effectively stabilizing emissions. The data obtained at each stage was geographically mapped by province, area, and per capita to examine spatial emission distributions. The thesis emphasizes that electric vehicles play a decisive role in emission reduction and that regional dynamics are critical to the success of national policies.