Türk-amerikan Müşterek Turizm Teşebbüsü: İstanbul Hilton Oteli Örneği (1948-1955)

Abstract

Türkiye doğal koşulları ve iklim özellikleri açısından neredeyse her mevsim turizm faaliyetlerinin sürdürülebileceği nadir bir coğrafyaya sahiptir. Turizm söz konusu olduğunda ise Türkiye’de akla gelen ilk şehir çoğunlukla İstanbul olmaktadır. Ancak İstanbul turizm açısından taşımış olduğu bütün özelliklere rağmen dünyada modern turizmin gelişimine ayak uyduramamıştır. Bu durum II. Dünya Savaşı sonrasında turizmde yaşanan gelişmelere bağlı olarak İstanbul’da turistik tesislerin yetersizliğini açığa çıkarmıştır. Yerli ve yabancı turistlerin İstanbul’da ihtiyaçlarını ve isteklerini karşılayacak otellerin eksikliği, turizm sektörü ve idari yöneticilerini çözüm arayışına itmiştir. Bu arayışlar savaş sonrası dış politikada başlayan Türk- Amerikan ilişkilerinin gelişmesiyle kısmen çözüme kavuşmuştur. Nitekim Amerika, Marshall Planı doğrultusunda 1948’de kurulan Ekonomik İşbirliği İdaresi (ECA) aracılığıyla başta Avrupa olmak üzere çeşitli ülkelere turizmi geliştirmek amacıyla destek vermiştir. Türkiye de bu destekle İstanbul’da bir Amerikan şirketi ortaklığı ile Hilton İstanbul Oteli inşa ettirmeyi başarmıştır. Bu çalışma, Türk-Amerikan iş birliğinin turizm alanında yansıması olarak kabul edilen İstanbul Hilton Oteli’nin yapım süreci ve yaşananlar üzerine kurgulanmıştır. Bu sayede Türkiye’de turizmin gelişiminde Amerika’nın etkisi saptanmaya çalışılmıştır. İstanbul Hilton Oteli vasıtasıyla Amerikan kültürel ögelerinin Türk mimarisi ve turizm anlayışına girişine bir örnek sunulmuştur. Türkiye turizm sektörüne birçok ilkler kazandırmış olan İstanbul Hilton Otel’e ilişkin bu çalışma, ağırlıklı olarak ABD Ulusal Arşivi, Dışişleri Bakanlığı kayıtları ile dönemin yerli ve yabancı süreli yayınlarından yararlanılarak hazırlanmıştır.