Erzurum Üç Kümbetler Anonim-ı Kümbeti Dinamik Kimliklendirme Çalışması

Abstract

Yüzyıllar boyunca sayısız medeniyet için ev sahipliği yapmış olan Anadolu coğrafyası, kültürler arası etkileşimin sonucu olarak yapısal anlamda bir açık hava müzesi haline gelmiştir. Aktif deprem kuşağı üzerinde yer almasına rağmen geçmişten günümüze ulaşarak üç boyutlu tarihi envanter görevi gören yapıların korunmasına yönelik çalışmalara bir katkı sunması amacı taşıyan tez çalışması, Erzurum ili Yakutiye İlçe Belediyesi tarafından 2020 yılının Saltuklu yılı ilan etmesi nezdinde düzenlenen etkinlikler kapsamında hazırlanmıştır. Yapılan çalışma, Erzurum Üç Kümbetler alanı içerisinde bulunan Anonim-I Kümbetinin malzeme karakteri tayini ve dinamik kimliklendirmesi için gerçekleştirilen teorik ve deneysel uygulamaları içermektedir. Çalışmanın ilk aşamasında Sivişli taşı malzeme karakterizasyonu yapılmış ve Sivişli taşı üzerinden beton Schmidt çekici alınacak okumaları ile taşın basınç dayanımını elde etmeye yönelik bağıntılar önerilmiştir. Önerilen bağıntılar üzerinden elde edilen taş basınç dayanımı değerleri kullanılarak tarihi yığma yapı duvar mekanik özellikleri hesaplanmış ve sonlu eleman modeline tanımlanarak teorik modal analizler yapılmıştır. Operasyonel Modal Analiz uygulaması ile kümbet yapısının dinamik davranış parametreleri deneysel olarak elde edilmiştir. Minimum taş basınç dayanımı değeri kullanılarak Eurocode 6 (1996) mevzuatı üzerinden hesaplanan yığma yapı mekanik özellikleri ile teorik olarak hesaplanan mod şekillerine ait frekans değerleri ile deneysel sonuçlar arasında sırasıyla %3,0, %3,9 ve %25,0 fark oluştuğu görülmüştür.

Anatolia which has hosted countless civilizations for centuries, has become an open-air museum in a structural sense as a result of intercultural interaction. Herein thesis was prepared within the scope of the activities organized by the Yakutiye District Municipality of Erzurum, within the scope of the activities organized in the presence of the declaration of 2020 as the Year of Saltukid. The research includes theoretical and experimental applications for material property definition and dynamic identification of Anonymous-I Cupola located in Erzurum Three Cupolas area. At the first stage, material characterization of Sivişli stone was realized and the relations for obtaining the compressive strength of the Sivişli stone from the readings of concrete Schmidt hammer were proposed. The mechanical properties of the historical masonry wall were calculated using the stone compressive strength values obtained through the proposed equations, and theoretical modal analyzes were made by defining them to the finite element model. Dynamic behaviour parameters of the cupola were obtained by operational modal analysis. Difference of 3,0%, 3,9% and 25,0% between theoretical modal frequencies estimated by using the mechanical properties of the masonry structure calculated over the Eurocode 6 (1996) legislation and the frequency values of experimental results were calculated.