2026-03-262026-03-26https://hdl.handle.net/20.500.14901/1020Arıcılık faaliyetleri dünyanın hemen her bölgesinde sıklıkla görülmektedir. Bu nedenle bal arılarının sağlığı oldukça önemlidir. Varroa, birçok mikrobiyal patojeni arılara taşıyan, patojenleri hasta bireylerden sağlıklı bireylere aktaran ve kovanların yok olmasına neden olan bir vektördür. Bu nedenle Varroa kontrolü ile ilgili çalışmalar dünyanın her yerinde yoğun bir şekilde yapılmaktadır. Varroa ile mücadelede kullanılan ürünler başarılı olsa da bu ürünlerin bal arılarında strese neden olup olmadığı çoğu zaman gözden kaçan çok önemli bir konudur. Bu çalışmada, Türkiye'de endemik olan Liquidambar orientalis, Juniperus drupacea ve Amasya kekiği (Thymus vulgaris) bitkilerinden elde edilen uçucu yağlar, Varroa'nın yoğun olduğu kovanların kuyucuklarına hem tek tek hem de kombinasyon halinde ilave edildi. Uygulama bitiminde (21 gün) Varroa mortalitesi gözlenmiş, kovanlardan rastgele toplanan bal arılarında ısı şoku proteini 90 (hsp90) geninin ekspresyon düzeyleri incelenmiştir. Elde edilen sonuçlara göre L. orientalis (sığla) yağı Varroa üzerinde en yüksek ölüm oranını (%92) göstermiş ve qPCR analizleri sonucunda bal arılarında önemli bir strese neden olmamıştır. Böylece önerilen dozda L. orientalis yağının Varroa ile mücadelede etkili bir şekilde kullanılabileceği ve bal arılarında strese neden olmayacağı tespit edilmiştiBeekeeping activities occur frequently in almost every region of the world. Therefore, the health of honey bees is very important. Varroa is a vector that carries many microbial pathogens to bees, transmitting pathogens from sick individuals to healthy individuals and causing hive extinction. So, Varroa control is carried out intensively all over the world. Although the products used in the control against Varroa are successful, whether these products cause stress in honey bees is a very important issue that is often overlooked. In this study, essential oils obtained from Liquidambar orientalis, Juniperus drupacea, and Amasya thyme (Thymus vulgaris) plants, which are endemic in Turkey, were added to the wells of the hives, both individually and in combination, in hives where Varroa was densely populated. During the application (21 days), Varroa mortality was observed honey bees were randomly collected from the hives and the expression levels of the heat shock protein 90 (hsp90) gene were examined. According to the results obtained, Liquidambar orientalis oil had the highest sidal effect on Varroa (92%), and it was determined by qPCR analyses that it did not cause any significant stress in honey bees. Thus, it has been determined that the recommended dose of frankincense oil can be used effectively in the fight against Varroa and will not cause stress in honey bees.