2026-03-262026-03-26https://hdl.handle.net/20.500.14901/956Parkinson hastalığı (PH), ilerleyici yaygın nörodejeneratif hatalıkların başında gelmektedir ve halihazırdaki ilaçlar kesin bir tedavi etkinliği göstermemektedir. Özellikle son yıllarda bilim insanları hastalığın tedavisi için yenilikçi ve etkili yaklaşımlar aramaktadır. Bu proje kapsamında MPP+ kullanılarak oluşturulan in vitro PH deneysel modelinde ilk kez tarafımızca sentezlenen potansiyel dopamin reseptörüne bağlanarak dopamin etkinliği gösterecek olan 2- aminoinadan ve fenetilamin üre türevi 14-18 ile yüklü hBN-FA nano taşıma sisteminin PH?yi tedavi etme potansiyeli ve nöron koruyucu etkisi ilk defa araştırılmıştır. Ayrıca PH?nin tedavisinde kullanılan klasik ilaçlardan L-DOPA ve rasagilin ile kombine edilmiş hBN-FA nano taşıma sisteminin L-DOPA ve rasagilin ilaçlarının klasik tedavi yollarına yenilikçi ve alternatif bir tedavi yöntemine entegrasyonu gerçekleştirilmiştir. Elde edilen deneysel sonuçlar beş yeni molekülün başarılı bir şekilde sentezlendiğini, hBN-FA taşıma sisteminin bu yeni moleküller, L-DOPA ve Rasagilin için yüksek ilaç yükleme oranı sergilediğini ortaya çıkarmıştır. Deneysel PH modelinde elde edilen veriler 14-18?in nöron benzeri hücrelerde istatistiksel olarak anlamlı bir toksisite göstermediğini ayrıca HDF hücre kültürlerinde de toksisiteye neden olmadığını kanıtlamıştır. 14-18, L-DOPA ve Rasagilin yüklü hBN-FA taşıma sisteminin deneysel PH modelinde yüksek nöroprotektif etki gösterdiğini kanıtlayan sitotoksisite çalışmalarının yanı sıra hücre çekirdek yapısında da herhangi bir toksisiteye neden olmadığı gösterilmiştir. Akış sitometri analizi ile sitotoksisite sonuçları teyit edilmiş ve uygulama gruplarında hücrelerin ölüm yolakları araştırılmıştır. Real time PCR analizi ile PH gelişiminde etkili olduğu bilinen PİNK1, PARK2, LRRK2 ve SCNA genlerinin ifade düzeyleri araştırılmıştır. Özellikle 17 yüklü taşıma sistemi ile tedavi, PİNK1 ve PARK2 ifadesinde yukarı yönde bir atışa neden olurken 16 yüklü taşıma sistemi LRRK2?nin regülasyonunu aşağı yönde düzenlemiş ve PARK2 ekspresyonu yukarı yönde değişmiştir. Tüm bunların yanı sıra hazırlanan ilaç yüklü taşıma sistemlerinin AChE ve MAO enzim aktiviteleri üzerinde etkisi de değerlendirilmiştir.Parkinson's disease (PD) is one of the most common progressive neurodegenerative diseases for which current drugs have no definitive therapeutic effect. In recent years, scientists have been searching for innovative and effective approaches to treat the disease. This project investigated the neuroprotective potential of a novel nano-delivery system loaded with synthesised 2-aminoindan and phenylethylamine urea derivatives (compounds 14-18) in an MPP+-induced in vitro PD model. These molecules, designed to bind dopamine receptors and exhibit dopaminergic activity, were incorporated into a folic acid (FA)-functionalized hexagonal boron nitride (hBN) nano-delivery system. In this approach, the hBN-FA system was also combined with traditional Parkinson's disease therapeutics L-DOPA and rasagiline to explore their integration into an innovative, alternative treatment approach.Experimental results confirmed the successful synthesis of five new molecules and showed that the hBNFA delivery system had a high drug loading capacity for these molecules as well as for LDOPA and rasagiline. In the experimental PD model, compounds 14-18 showed statistically significant non-toxicity in neuron-like cells, with no toxicity observed in HDF cell cultures. Furthermore, hBN-FA-loaded 14-18, L-DOPA and rasagiline showed strong neuroprotective effects in the PD model without causing toxicity in nuclear structures, which was confirmed by cytotoxicity assays and flow cytometry analysis examining cell death pathways in treated groups. In addition, real-time PCR analysis assessed the expression levels of PD-related genes (PINK1, PARK2, LRRK2 and SCNA). Notably, the 17-loaded delivery system led to upregulation of PINK1 and PARK2, while the 16-loaded system downregulated LRRK2 and increased PARK2 expression. The effect of the drug-loaded delivery systems on acetylcholinesterase (AChE) and monoamine oxidase (MAO) enzyme activity was also evaluated.