2026-03-262026-03-26https://hdl.handle.net/20.500.14901/1170MÖ 5. yüzyılda başlatılan felsefenin antik Yunanda ortaya çıktığı kabul edilmesine karşılık felsefenin antik Yunanda ortaya çıkmasının bir mucize olup olmadığı da tartışmalı bir konudur. Bu noktada felsefenin burada ortaya çıkmasının arkasında yatan ve diğer ulusların sahip olmadığı bazı özel koşullara sahip olduğu ileri sürülmüştür. Bu özel koşullar; bulunduğu coğrafi konum itibari ile farklı kültürlerin kesişim noktasında bulunması, hiyerarşik bir toplumsal sınıflaşmaya sahip olmanın getirdiği toplumsal iş bölümü ile birlikte gelen boş zamanın çokluğu ve de merak duygusu ile birlikte hakikate ulaşmayı amaçlayan bir arzunun varlığı. Birbiri ile bağlantılı olan bu üç unsurdan boş zamanın ele alındığı bu çalışmada, modern çağda çalışmanın karşıtı olarak konumlandırılan, dinlenme, eğlenme, oyun ve rekreatif vb. faaliyetleri kapsayan serbest zamana indirgenerek kök anlamından uzaklaşan boş zamanın antik çağ ve orta çağa uzanan anlamının doğası tarihsel arka planı ile inceleme konusu yapılacaktır. Betimsel araştırma deseni ile nitel araştırma modelinin kullanılacağı çalışmada veriler, önce yazılı doküman ve belge incelemesi tekniğiyle toplanacak, daha sonra bilimsel araştırma kurallarına uygun olarak okunup, çözümlenip, çıkarım ve değerlendirmelerde bulunulacaktır. Bu bağlamda çalışmada antik Yunan, Roma ve orta çağda ortaya konulan boş zaman düşüncesi, tarihsel arka plan ve filozoflar üzerinden ele alınarak sonuç bölümünde karşılaştırmalı bir değerlendirme yapılacaktır. Tarihsel süreç içerisinde boş zamana dair felsefi düşünmenin başlangıcının, antik Yunan olduğu kabul edilir. Bu çağda filozoflar boş zaman olgusunu kavramsallaştırmaya ve bilinçli olarak bu kavram üzerinde düşünmeye başlamışlardır. Her ne kadar boş zamanın antik Yunan düşüncesinde ortaya atılmadan önce de var olduğu iddia edilse de antik Yunan öncesi toplumların yaşamlarını boş zaman fikrine dayalı olarak düzenlediklerini varsaymak oldukça spekülatif bir varsayım olarak değerlendirilmiştir. Diğer bir ifadeyle boş zaman ile ilişkilendirilebilecek çeşitli faaliyetler bu toplumlarda olsa da açıkça ifade edilmiş bir boş zaman fikri olmadan bu faaliyetler tartışmalı kalacaktır. Bu bağlamda boş zaman kavramı, başlangıcını antik Yunan toplumuna, Platon, Aristoteles ve Epikür gibi filozoflara borçlu olduğu iddia edilebilir. Boş zamanı doğru bir şekilde kullanmanın hayatın amacı olarak görüldüğü Yunan uygarlığında ideal yaşam, iyi yurttaşlık ile mümkündür ve iyi yurttaşlar boş zaman ve eğitim ile yetiştirilebilirdi. Bu noktada felsefi yaşam ve eğitimin temel bileşeni olarak görülen boş zaman, insanın kendini yetiştirme amacıyla entelektüel pratikler ve yönlendirme gerektiren bir zaman olarak düşünülmüştür. Dolayısıyla iyi yaşam için bir imkân olarak görülen boş zamana odaklanıldığı antik Yunan’da boş zaman, ilim peşinde koşmayı, eğitimi, okumayı, düşünmeyi, tartışmayı ve müzakere etmeyi içeren diyalektik bir süreç olarak görülmüştür. Antik Yunandan farklı bir toplumsal yapı anlayışa sahip olan antik Roma, Yunan kültürüne birçok açıdan borçlu olsa da boş zaman konusunda farklı bir yol izlemiştir. Yunanlıların mecazi anlamda içe dönük olduğu yerde dışa dönük bir karakter sergileyen Romalılar, daha pragmatik ve daha az araştırmacıdırlar. Bu durumdan kaynaklanan farklı bakış açısı Romalıların boş zaman düşüncesine de yansımıştır. Yunan ile kıyaslandığında geniş topraklara hükmeden büyük bir imparatorluk olarak Roma, bu büyüklüğün getirdiği kontrol zorluğunu aşma adına “ekmek ve sirk” olarak adlandırılan çeşitli politikalar ile boş zamanı kitlesel eğlencenin bir aracı olarak kurgulamıştır. Dolayısıyla tarihte ilk kez boş zaman, bir sosyal kontrol ve yatıştırma biçimi olarak antik Roma tarafından kullanılmıştır. Bununla birlikte boş zaman için antik Yunan’da schole kavramı yerine otium kavramının kullanıldığı Roma’da seçkinler ve halk için farklı boş zaman tasvirleri-tanımlamaları yapılmıştır. Üst sınıf için ifade edilen boş zaman, antik Yunan düşüncesindekine benzer bir gelişim çizgisi seyrederken alt sınıf için bir eğlence ve oyalanma aracı olarak araçsallaştırılmıştır. Bu bağlamda Roma stoacı ve epikürcü düşünceler, sükûnet, sadelik ve kendini geliştirmek için kalabalıktan uzaklaşma fırsatı olarak üst sınıfın sahip olduğu boş zamanının önemini vurgulamışlardır. Antik Yunanın schole kavramı üzerinden değil de Romanın otium kavramı üzerinden orta çağa aktarılan boş zaman ile ilgili değişen şey, geçmişte scholeye anlam veren tüm anlatıların varış noktası bilinemez bir Tanrı olan mistik bir araca aktarılmış olmasıdır. Bu noktada çalışma ve boş zaman ayrımının vita activa ve vita contemplativa üzerinde yapıldığı orta çağda boş zaman, Tanrı’ya yönelik zihin ve ruh faaliyetleri yani dua, tefekkür, çalışma, ibadet, kutlama olarak görülmüştür. Bu doğrultuda orta çağı karakterize eden bu boş zaman düşüncesini, Aziz Augustine ve Thomas Aquinas’ın düşüncelerinde görmek mümkündür. Sonuç olarak ilk çağ ve orta çağda boş zaman düşüncesinin ele alındığı bu çalışmada her iki çağın birbirinden farklı toplumsal koşulların getirdiği farklılıklar olmasına rağmen genel olarak boş zaman, insanın kendisini geliştirmesi, hakikate ulaşması, daha ahlaklı ve erdemli olması için gerekli bir zaman dilimi olarak görülmüştür. Bu kapsamda değerlendirilen boş zaman her zaman yüceltilmiş, bunun dışında arzu ve duygulara hitap eden eğlence ve oyalanma gibi amaçlar güden faaliyetler ise yerilmiştir.Although it is accepted that philosophy, which started in the 5th century BC, emerged in ancient Greece, it is a controversial issue whether the emergence of philosophy in ancient Greece was a miracle or not. At this point, it has been argued that philosophy has some special conditions that lie behind the emergence of philosophy here and that other nations do not have. These special conditions are: its geographical location at the intersection of different cultures, the abundance of free time that comes with the social division of labour brought about by having a hierarchical social classification, and the existence of a desire to reach the truth with a sense of curiosity. In this study, which deals with leisure time among these three interconnected elements, the nature of the meaning of leisure time, which is positioned as the opposite of work in the modern age, which is positioned as the opposite of work in the modern age, which is reduced to free time covering activities such as rest, entertainment, play and recreational etc., and which has moved away from its root meaning by being reduced to free time, will be examined with its historical background. In the study in which descriptive research design and qualitative research model will be used, the data will first be collected through written documents and document analysis technique, then read, analysed, inferred and evaluated in accordance with the rules of scientific research. In this context, in this study, the idea of leisure time in ancient Greece, Rome and the Middle Ages will be discussed through historical background and philosophers and a comparative evaluation will be made in the conclusion section. The beginning of philosophical thinking about leisure time in the historical process is considered to be ancient Greece. In this age, philosophers began to conceptualise the phenomenon of leisure and consciously reflect on this concept. Although it is claimed that leisure time existed before it was introduced in ancient Greek thought, it is considered a highly speculative assumption to assume that pre-Greek societies organised their lives based on the idea of leisure time. In other words, although various activities that can be associated with leisure time existed in these societies, these activities would remain controversial without a clearly expressed idea of leisure time. In this context, it can be argued that the concept of leisure owes its beginnings to ancient Greek society and philosophers such as Plato, Aristotle and Epicurus. In Greek civilisation, where the correct use of leisure time was seen as the purpose of life, ideal life was possible through good citizenship and good citizens could be raised through leisure time and education. At this point, leisure time, which was seen as the basic component of philosophical life and education, was considered as a time that requires intellectual practices and guidance for self-education. Therefore, in ancient Greece, where the focus was on leisure time as an opportunity for a good life, leisure time was seen as a dialectical process that included the pursuit of knowledge, education, reading, thinking, discussing and negotiating. Ancient Rome, which had a different understanding of social structure than ancient Greece, followed a different path in terms of leisure time, even though it owed much to Greek culture. The Romans, who exhibited an extroverted character where the Greeks were metaphorically introverted, were more pragmatic and less inquisitive. The different perspective arising from this situation is also reflected in the Romans' idea of leisure time. As a large empire ruling over vast territories compared to Greece, Rome, in order to overcome the difficulty of control brought about by this size, constructed leisure time as a means of mass entertainment with various policies called ‘bread and circus’. Therefore, for the first time in history, leisure time was used by ancient Rome as a form of social control and appeasement. However, in Rome, where the concept of otium was used for leisure time instead of the concept of schole in ancient Greece, different descriptions and definitions of leisure time were made for the elite and the public. While the leisure time expressed for the upper class followed a development line similar to that in ancient Greek thought, it was instrumentalised as a means of entertainment and distraction for the lower class. In this context, Roman stoic and epicurean thought emphasised the importance of leisure time for the upper class as an opportunity to get away from the crowd for tranquillity, simplicity and self-improvement. What changed about leisure time, which was transferred to the Middle Ages through the Roman concept of otium rather than the schole of Ancient Greece, is that all the narratives that gave meaning to scholasticism in the past were transferred to a mystical vehicle whose destination was an unknowable God. At this point, in the Middle Ages, where the distinction between work and leisure was made on vita active and vita contemplative, leisure was seen as activities of mind and spirit directed towards God, namely prayer, contemplation, work, worship, and celebration. In this direction, it is possible to see this idea of leisure time, which characterised the middle age, in the thoughts of St Augustine and Thomas Aquinas. As a result, in this study, in which the idea of leisure time in the early and middle ages is discussed, although there are differences brought about by the different social conditions of both ages, in general, leisure time is seen as a necessary period of time for human beings to improve themselves, to reach the truth, and to become more moral and virtuous. In this context, leisure time has always been glorified, while other activities that appeal to desires and emotions, such as entertainment and distraction, have been condemned.