2026-03-262026-03-26https://hdl.handle.net/20.500.14901/1137Üniversite kampüsleri, personel, öğrenci ve misafir yoğunlukları, bünyesinde barındırdıkları eserler, bilimsel ve teknik altyapıları göz önünde bulundurulduğunda yangın durumlarında zarar görebilirliği yüksek kritik tesislerdendir. Mevcut yangın tahliye düzenlemeleri çoğunlukla fiziksel altyapıya odaklandığından yükseköğretim kurumlarına ait karmaşık ve yoğun yapılar, yangın gibi acil durumlarda kullanıcı davranışları ve karar verme süreçleri alanlarında ciddi tahliye riskleri taşımaktadır. Bu bağlamda proje önerisi ile, üniversite binalarında yangın anında ortaya çıkan karmaşık tahliye dinamiklerini analiz ederek, insan-merkezli ve senaryo duyarlı bir tahliye sisteminin geliştirilmesi yoluyla yenilikçi bir çözüm sunulması amaçlanmaktadır. Bu çalışmada karma araştırma yöntemi benimsenmiştir. İlk aşamada mevcut bina planları ve tahliye rotaları mimari çizimler üzerinden analiz edilecek Bina Bilgi Modellemesi (BIM) kullanılarak tahliye yollarının kapasite, erişilebilirlik ve görünürlük düzeyleri değerlendirilecektir. Yapısal karmaşıklığı yüksek, kullanıcı profili heterojen öğretim yapılarında, tahliye süresi, kalabalık hareketliliği, tıkanma noktaları, kaçış rotalarının yeterliliği, yönlendirme sistemlerinin etkililiği, yangın sırasında insan davranışları ve yön bulma yetilerinin etkileşimi Pathfinder simülasyon yazılımı, duman ve zehirli gazların dağılımı, ısı yayılımı ve görüş PyroSim simülasyon yazılımı aracılığıyla modellenerek test edilecektir. Ayrıca tahliyede yönlendirme sürecinin başarısında kilit rol oynayan işaretleme sistemlerinin görünürlük, algılanabilirlik, anlaşılabilirlik ve insan davranışına uyum açısından güçlendirilmesi için pasif Acil Durum Yol Bulma Sistemlerinden (EWS) olan fotolüminesan malzemelerin tahliye verimliliği üzerindeki etkisi değerlendirilecektir. Bu değerlendirmeler için kullanılacak yarı deneysel araştırma deseninin evrenini Erzurum Teknik Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi personeli ve öğrencileri oluşturmaktadır. Araştırma kapsamında tahliye süresi, doğru rota tercihi, yön bulma hata sayısı, algılanan risk puanı ve farkındalık düzeyi ölçümleri gerçekleştirilebilmesi için bir tahliye tatbikatı gerçekleştirilecektir. Akabinde yarı deneysel tasarım için farkındalık eğitimi verilen ve fotolüminesan işaretleme sistemi tanıtılan deney grubuna ve eğitim verilmeyen kontrol grubuna ön test ve son test uygulanacaktır. Çalışma kapsamında BIM modeli üzerinden oluşturulan kaçış rotaları, 3D görünürlük analizi ile değerlendirilecek, kritik rotaların tıkanma potansiyeli incelenecektir. Alternatif kaçış senaryoları için yol kapasitesi ve görsel yönlendirme erişimi ölçümleri karşılaştırılacaktır. Pathfinder ile oluşturulan insan tahliye simülasyonlarından toplam tahliye süresi, kullanılan rota sayısı ve rotaların dağılımı, birikme yoğunluğu ve tıkanma oranı analiz edilecektir. PyroSim çıktıları ile duman yayılımı, sıcaklık artışı ve görüş mesafesi analiz edilerek, hangi rotaların güvenliğini ne zaman kaybettiği senaryo bazlı ortaya konacaktır. Bu veriler, tahliye süresi ve güvenlik eşiği arasında karşılaştırmalı analiz yapılmasına olanak tanıyacaktır. Elde edilen tüm veriler hem sayısal tablolar hem de ısı haritaları, çizimler ve yönlendirme erişim grafikleri ile desteklenerek görsel olarak sunulacaktır. Nicel verilerin analizinde ise IBM SPSS 29.0 (Statistical Package for the Social Sciences) paket programı kullanılacaktır. Araştırma analizlerinde tanımlayıcı istatistiksel yöntemlerin (ortalama, standart sapma vb.) yanı sıra, grupların dağılımları varyans analiziyle değerlendirilecek; normal dağılım gösteren parametrelerin gruplar arası karşılaştırmalarında t-testi ve Tek Yönlü Varyans Analizi (One-Way ANOVA) testi kullanılacaktır. Ön-son test analizlerinde bağımlı örneklemler t testi ve/veya Wilcoxon testi kullanılacaktır. Proje sonucunda üniversite binalarına özgü tahliye performansı analizine olanak tanıyan ve yangın kaynaklı duman yayılımı, görüş mesafesi, sıcaklık değişimi, yaya yoğunluğu ve çıkış kullanımı gibi dinamik faktörleri bütüncül biçimde değerlendirme imkânı sunan çok değişkenli bir senaryo simülasyonu modeli geliştirilecektir. Üniversite yapıları için mevcut yangın tahliye düzenlemelerinin kullanıcı davranışları ve mimari gereklilikler bağlamında yeterliliği değerlendirilecek; elde edilen bulgular ışığında politika yapıcılara ve yerel yöneticilere yönelik öneri niteliği taşıyacaktır. Ayrıca proje çıktıları, tahliye stratejilerinin etkinliğini artırmakla kalmayıp, ülkemizde benzer eğitim kurumlarında da kullanıcı güvenliği ve kurumsal süreklilik açısından uygulamaya aktarılabilir bir örnek teşkil edecek nitelikte olacaktır.University campuses are critical facilities with high vulnerability in the event of fire, due to their dense populations of staff, students, and visitors, as well as the presence of valuable artifacts, and scientific and technical infrastructure. Existing fire evacuation regulations are primarily focused on physical infrastructure, and therefore, complex and densely populated higher education buildings carry significant evacuation risks in emergencies, especially with regard to user behaviors and decision-making processes. In this context, the proposed project aims to offer an innovative solution to the problem of safe evacuation by analyzing the complex evacuation dynamics that emerge during fires in university buildings and developing a human-centered and scenario-sensitive evacuation system. This study adopts a mixed-method research design. In the first stage, current building plans and evacuation routes will be analyzed through architectural drawings, and Building Information Modeling (BIM) will be used to evaluate the capacity, accessibility, and visibility levels of evacuation paths. In educational structures with high structural complexity and heterogeneous user profiles, variables such as evacuation time, crowd movement, congestion points, the adequacy of escape routes, effectiveness of signage systems, human behavior during fire scenarios, and wayfinding abilities will be modeled and tested using Pathfinder simulation software. The spread of smoke and toxic gases, heat distribution, and visibility will be modeled using PyroSim simulation software. Additionally, in order to enhance the visibility, perceptibility, comprehensibility, and behavioral adaptability of signage systems — which play a key role in successful evacuation guidance — the impact of photoluminescent materials as passive Emergency Wayfinding Systems (EWS) on evacuation efficiency will be evaluated. For this assessment, a quasi-experimental research design will be employed. The study population consists of students and staff at the Faculty of Health Sciences at Erzurum Technical University. An evacuation drill will be conducted to collect measurements such as evacuation time, correct route selection, number of wayfinding errors, perceived risk score, and awareness levels. Following the drill, a pre-test and post-test will be administered to a treatment group — which will receive awareness training and be introduced to the photoluminescent signage system — and a control group that will not receive any training. The evacuation routes generated through the BIM model will be evaluated using 3D visibility analysis, and the congestion potential of critical routes will be examined. Route capacities and visual wayfinding accessibility will be compared across alternative evacuation scenarios. From the Pathfinder simulations, the total evacuation time, number and distribution of routes used, crowd density, and congestion rates will be analyzed. PyroSim outputs will be used to assess smoke spread, temperature increase, and visibility reduction, allowing for scenario-based evaluations of when evacuation routes become unsafe. These data will enable a comparative analysis between evacuation times and safety thresholds. All collected data will be visually presented using numerical tables, heatmaps, diagrams, and wayfinding accessibility graphics. Quantitative data will be analyzed using IBM SPSS 29.0 (Statistical Package for the Social Sciences). In addition to descriptive statistics (mean, standard deviation, etc.), group distributions will be evaluated using variance analysis. For normally distributed parameters, independent samples t-tests and One-Way ANOVA will be applied, while paired samples t-tests and/or Wilcoxon tests will be used for pre-test/post-test comparisons. As a result, a multi-variable scenario simulation model will be developed that enables the comprehensive evaluation of evacuation performance specific to university buildings, considering dynamic factors such as fire-induced smoke spread, visibility changes, temperature variation, pedestrian density, and exit usage. The adequacy of current fire evacuation regulations for university buildings will be assessed in the context of user behavior and architectural requirements. Based on the findings, policy recommendations will be provided for decision-makers and local authorities. Moreover, the project outcomes will not only enhance the effectiveness of evacuation strategies but also serve as a replicable model for other educational institutions across the country, contributing to user safety and institutional resilience.